22 stycznia 1863 r. w Królestwie Polskim wybuchło Powstanie Styczniowe. Był to największy w XIX w. polski zryw narodowy, w którym udział brali także Przemyślanie, a przypominają o tym ich mogiły na Cmentarzu Głównym przy ulicy Juliusza Słowackiego.
W czwartek, 22 stycznia 2026 r., w 163. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego w miejscu pochówku bohaterów Powstania Styczniowego odbyły się uroczyste obchody połączone z oznaczeniem grobów powstańców, wpisanych do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Modlitwie na cmentarzu przewodniczył bp Krzysztof Chudzio, biskup pomocniczy Archidiecezji Przemyskiej.
Następnie o istocie obchodów rocznicowych na Cmentarzu Głównym w Przemyślu mówił dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor rzeszowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej. – Postanowiliśmy oznaczyć dwa nagrobki powstańców, których szczątki doczesne przyjęła przemyska ziemia po to, by pamięć o nich trwała, bo jak powiedział Tymon Terlecki: „Nie ma bez niej narodu”, a my jako wspólnota narodowa powinniśmy dbać o pamięć naszych przodków.
Podczas uroczystości głos zabrał Janusz Motyka, regionalista, który odkrył i zinwentaryzował 123 mogiły powstańców styczniowych. Jak mówił, przed nami stoi zadanie utrwalenia pamięci naszych lokalnych bohaterów. – Tu są nasi bohaterowie, którzy walczyli z caratem, walczyli z okupacją. IPN świetną robotę zaczyna robić oznakowując te groby. Ale stwórzmy takie miejsce pamięci, w jakiejś nowoczesnej formie, które będzie na trwale honorowało wszystkich tych ustalonych i znanych z nazwiska oraz tych, którzy spoczywają być może na tej nekropolii, ale jeszcze nie są ustaleni. To jest apel do władz miasta, do różnych instytucji. Zróbmy coś konkretnego i niech to zostanie dla przyszłych pokoleń.
Podczas uroczystości rocznicowej, tabliczką „Grób Weterana” oznaczono dwie mogiły, wpisane do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski: Leopolda Olszewskiego i ks. Teofila Karola Łękawskiego.
W piątek, 23 stycznia 2026 r., w audycji „W rytmie wydarzeń” została wyemitowana relacja z rocznicowych obchodów na Cmentarzy Głównym w Przemyślu.
Leopold Olszewski urodził się około 1846 roku w Starym Siole. Walczył jako oficer pod rozkazami Mariana Langiewicza, Antoniego Jeziorańskiego i Marcina Borelowskiego. Był trzykrotnie ranny. Zmarł 7 marca 1912 r. Decyzją Prezesa IPN z dnia 10 grudnia 2025 r. grób Leopolda Olszewskiego, uczestnika Powstania Styczniowego, został wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski pod numerem ewidencyjnym 12032.
Ks. Teofil Karol Łękawski urodził się 8 lutego 1834 r. w Przemyślu. 1 czerwca 1867 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Posługę duszpasterską pełnił w parafiach w Strzyżowie i Dobrzechowie. Od 1 września 1858 r. pracował jako katecheta w Drohobyczu, skąd został usunięty przez Austriaków za działalność patriotyczną. W latach 1862 – 1866 pracował jako wikary i katecheta w Leżajsku. W tym czasie angażował się w pomoc powstańcom styczniowym jako przedstawiciel Rządu Narodowego. Następnie związany z Przemyślem. Pracował jako kierownik szkoły żeńskiej. W 1871 r. został dyrektorem nowo utworzonego Państwowego Seminarium Żeńskiego. W 1886 roku wszedł do grona kapituły przemyskiej jako kanonik gremialny. Od 1888 r. pracował jako wykładowca i wicerektor w przemyskim seminarium duchownym a od 1895 jako rektor. Był jednym z członków założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu. Zmarł 29 czerwca 1923 r. Pochowany w grobowcu kapituły rzymskokatolickiej. Decyzją z dnia 10 grudnia 2025 r. mogiła ks. Teofila Łękawskiego została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski pod numerem ewidencyjnym 12031.
Powstanie Styczniowe było największym polskim zrywem niepodległościowym w XIX wieku. 22 stycznia 1863 r. w Warszawie ukonstytuował się Rząd Narodowy, który wezwał „naród Polski, Litwy i Rusi” do walki przeciw carskiemu zaborcy. Nierówna walka z rosyjskim imperium trwała do jesieni 1864 r., a na Podlasiu – gdzie walczył powstańczy oddział ks. Stanisława Brzóski – do wiosny 1865 r. Cena za marzenia o niepodległej Polsce była ogromna – po stłumieniu powstania Polaków dotknęły liczne represje. Powstanie pochłonęło też kilkadziesiąt tysięcy ofiar i odcisnęło ogromne piętno na dążenia niepodległościowe kolejnych pokoleń Polaków. Władze carskie większość jego uczestników ukarały śmiercią bądź zesłali w głąb Rosji.
źródło: IPN Rzeszów
163. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego
Cmentarz Główny w Przemyślu, 22.01.2026, fot. Stanisław Gęsiorski
