Jak odczytywać historię zapisaną w krajobrazie i jak ocalić ją od zapomnienia? O tym rozmawiali uczestnicy Seminarium Markowskiego 2026, które 20 października odbyło się w Łańcucie pod hasłem „Odkrywajmy historię w krajobrazie Markowej i Ziemi Łańcuckiej”.
Data spotkania nie była przypadkowa. 20 października obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Krajobrazu, który przypomina, że otaczająca nas przestrzeń to nie tylko przyroda, zabudowania i drogi, ale również zapis historii, ludzkiej pracy, tradycji i doświadczeń kolejnych pokoleń.
Konferencja odbyła się w ramach przedsięwzięcia „Dziedzictwo i Rozwój” – Stałego Forum Muzeów i Samorządu Terytorialnego. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele licznych instytucji kultury, muzeów, samorządów, organizacji społecznych oraz środowisk regionalistycznych, którym bliska jest troska o historię i tożsamość lokalnych wspólnot.
Seminarium Markowskie to inicjatywa rozwijająca ideę „Muzeum w przestrzeni Markowej”. Jej założeniem jest spojrzenie na dziedzictwo szerzej niż tylko przez pryzmat pojedynczego muzeum czy zabytku. Ważne są również jego związki z miejscowością, krajobrazem i lokalną społecznością. Seminarium, organizowane od 2023 roku, tworzy przestrzeń do wymiany doświadczeń, prezentowania dobrych praktyk i budowania współpracy między muzealnikami, samorządowcami, regionalistami oraz społecznymi opiekunami dziedzictwa.
Tegoroczne spotkanie rozszerzyło tę perspektywę na cały powiat łańcucki. Uczestnicy poznawali miejsca, które na różne sposoby opowiadają historię regionu – od wielowiekowej tradycji Łańcuta, przez kulturę dawnej wsi i lokalne rzemiosło, po miejsca pamięci oraz rodzinne i społeczne inicjatywy służące ochronie przeszłości.
Wśród prezentowanych instytucji i miejsc znalazły się między innymi: Muzeum-Zamek w Łańcucie, Ośrodek Garncarski MEDYNIA, Skansen – Zagroda Muzeum Wsi Markowa, Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej, kościół św. Sebastiana w Kosinie, Dom Pamięci św. Jana Pawła II w Kraczkowej, Kamienica Dąbrowskich w Żołyni oraz Muzeum Gorzelnictwa w Łańcucie. Swoje doświadczenia przedstawili reprezentanci ośmiu instytucji, organizacji i inicjatyw związanych z dziedzictwem Ziemi Łańcuckiej.
Prelegenci podkreślali, że dziedzictwo to nie tylko zabytkowe budynki i muzealne eksponaty. To również tradycje rzemieślnicze, dawne warsztaty, świątynie, rodzinne pamiątki, lokalne opowieści i pamięć o ludziach, którzy kształtowali historię swoich miejscowości.
Ważnym tematem była także rola społeczników i regionalistów, dzięki którym wiele miejsc i historii zostaje ocalonych od zapomnienia. Przykład Markowej pokazał, że współpraca muzeów i lokalnej społeczności może stworzyć spójną opowieść o miejscu, łączącą codzienne życie dawnej wsi z pamięcią o dramatycznych wydarzeniach II wojny światowej i heroizmie Rodziny Ulmów.
Tekst i fot.: Andrzej Kuca